Trăng non luôn rơi vào đúng cung mà Mặt Trời đang đứng, còn trăng tròn luôn rơi vào cung đối diện. Vì vậy khi bạn đọc "trăng tròn ở Bọ Cạp", bạn có thể đoán ngay lúc ấy Mặt Trời đang ở Kim Ngưu, tức khoảng cuối tháng Tư đến tháng Năm. Các bài đăng "trăng non theo cung" mỗi tháng đều dựa trên quy luật hình học đơn giản này.
Mặt Trăng vô hướng (void of course) là một khái niệm khác: quãng thời gian từ khi Mặt Trăng tạo góc chiếu chính cuối cùng với một hành tinh trong cung hiện tại cho tới khi nó bước sang cung kế tiếp. Bài này giải thích hai khái niệm ấy, kèm cách tự kiểm và những gì không nên rút ra từ chúng.
Vì sao trăng non cùng cung Mặt Trời, trăng tròn ở cung đối diện
Trăng non là lúc Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời. Nhìn từ Trái Đất, hai thiên thể ở cùng một hướng, nên cùng một độ trên hoàng đạo, tức cùng một cung. Trăng tròn là lúc Trái Đất nằm giữa, Mặt Trăng ở phía đối diện Mặt Trời, cách đúng 180 độ, tức ở cung đối diện.
Mười hai cung chia thành sáu cặp đối diện: Bạch Dương – Thiên Bình, Kim Ngưu – Bọ Cạp, Song Tử – Nhân Mã, Cự Giải – Ma Kết, Sư Tử – Bảo Bình, Xử Nữ – Song Ngư. Nắm sáu cặp này, bạn đọc được mọi bài "trăng tròn theo cung" mà không cần tra gì: trăng tròn trong tháng Mặt Trời ở Sư Tử sẽ rơi vào Bảo Bình, trăng tròn trong tháng Mặt Trời ở Ma Kết sẽ rơi vào Cự Giải.
Một chi tiết hay bị bỏ qua: cung được tính theo hệ nhiệt đới, bám điểm xuân phân. Trên bầu trời thật, do tiến động, Mặt Trăng tròn có thể đang đứng trước chòm sao kế bên chứ không phải chòm sao cùng tên. Khi bạn ra sân ngắm trăng tròn "ở Bọ Cạp" và thấy nó nằm gần các ngôi sao của chòm Thiên Bình, đó không phải lỗi; đó là khác biệt giữa cung và chòm sao.
Mặt Trời ở cung nào thì trăng tròn ở cung nào
Bảng dưới dùng ngày cung theo hệ nhiệt đới, xê dịch khoảng một ngày tuỳ năm. Ngày trăng tròn cụ thể của từng tháng phải tra lịch thiên văn; bảng chỉ cho biết cung.
| Mặt Trời đi qua | Khoảng ngày dương lịch | Trăng non rơi vào | Trăng tròn rơi vào |
|---|---|---|---|
| Bạch Dương | 21/3 – 19/4 | Bạch Dương | Thiên Bình |
| Kim Ngưu | 20/4 – 20/5 | Kim Ngưu | Bọ Cạp |
| Song Tử | 21/5 – 20/6 | Song Tử | Nhân Mã |
| Cự Giải | 21/6 – 22/7 | Cự Giải | Ma Kết |
| Sư Tử | 23/7 – 22/8 | Sư Tử | Bảo Bình |
| Xử Nữ | 23/8 – 22/9 | Xử Nữ | Song Ngư |
| Thiên Bình | 23/9 – 22/10 | Thiên Bình | Bạch Dương |
| Bọ Cạp | 23/10 – 21/11 | Bọ Cạp | Kim Ngưu |
| Nhân Mã | 22/11 – 21/12 | Nhân Mã | Song Tử |
| Ma Kết | 22/12 – 19/1 | Ma Kết | Cự Giải |
| Bảo Bình | 20/1 – 18/2 | Bảo Bình | Sư Tử |
| Song Ngư | 19/2 – 20/3 | Song Ngư | Xử Nữ |
Vì Mặt Trời ở mỗi cung khoảng 30 ngày rưỡi, còn chu kỳ trăng non tới trăng non là khoảng 29,5 ngày, đôi khi một cung có tới hai lần trăng non hoặc hai lần trăng tròn trong cùng một tháng cung. Năm như vậy có mười ba lần trăng tròn thay vì mười hai.
Mặt Trăng đi nhanh: khoảng hai ngày rưỡi một cung
Mặt Trăng đi hết một vòng hoàng đạo so với các ngôi sao trong khoảng 27,3 ngày, nên ở mỗi cung chừng hai ngày rưỡi, có lúc nhanh hơn một chút, có lúc chậm hơn, tuỳ Mặt Trăng đang ở gần hay xa Trái Đất trên quỹ đạo elip. Đây là thiên thể đổi cung nhanh nhất trong chiêm tinh.
Chu kỳ 27,3 ngày ấy ngắn hơn chu kỳ trăng non tới trăng non, khoảng 29,5 ngày. Lý do là trong một tháng, Mặt Trời cũng đi được khoảng 30 độ, nên Mặt Trăng phải đi thêm hai ngày nữa mới đuổi kịp Mặt Trời để tạo trăng non lần sau. Hai con số này hay bị nhầm lẫn trong các bài viết.
Vì Mặt Trăng đổi cung nhanh, các bài đăng chiêm tinh hằng ngày thường mở đầu bằng "hôm nay Mặt Trăng ở cung X". Với người đọc bản đồ sao lúc sinh, đây cũng là lý do giờ sinh quan trọng với cung Mặt Trăng: người sinh vào ngày Mặt Trăng chuyển cung có thể thuộc cung này hay cung kia tuỳ giờ. Phần cung Mặt Trăng trong bản đồ cá nhân thuộc một danh mục riêng; ở đây chỉ cần nhớ nhịp hai ngày rưỡi.
Trăng tròn và ngày rằm không phải lúc nào cũng trùng
Lịch âm Việt Nam lấy ngày có trăng non, tính theo giờ Việt Nam, làm mùng Một. Từ đó nhiều người nghĩ trăng tròn luôn rơi vào ngày rằm, tức mười lăm âm lịch. Thực tế, thời khắc trăng tròn có thể rơi vào ngày mười bốn, mười lăm, mười sáu, thậm chí có khi mười bảy âm lịch, vì quỹ đạo Mặt Trăng là elip và tốc độ của nó thay đổi trong tháng.
Điều này không ảnh hưởng tới phong tục cúng rằm, vốn đi theo ngày âm lịch chứ không theo thời khắc thiên văn. Nhưng nếu bạn đọc một bài đăng "trăng tròn ở Song Ngư" và so với lịch âm treo tường, đừng ngạc nhiên khi thấy ngày lệch một hai hôm so với rằm.
Ngoài ra, các bài đăng nước ngoài thường ghi giờ trăng tròn theo giờ quốc tế hoặc giờ của một nước khác. Đổi sang giờ Việt Nam, sớm hơn giờ quốc tế bảy tiếng, ngày có thể đổi. Muốn biết chính xác, hãy tra bảng pha Mặt Trăng tính cho múi giờ Việt Nam.
Pha Mặt Trăng lúc sinh: một lớp đọc ít người biết
Ngoài cung, chiêm tinh còn để ý pha của Mặt Trăng lúc một người sinh ra, tính từ góc giữa Mặt Trời và Mặt Trăng. Góc ấy bằng 0 độ là trăng non, 90 độ là trăng thượng huyền, 180 độ là trăng tròn, 270 độ là trăng hạ huyền. Một số tác giả chiêm tinh thế kỷ 20 chia vòng này thành tám pha và gắn cho mỗi pha một nét biểu tượng.
Cách tính rất đơn giản: lấy vị trí Mặt Trăng trừ vị trí Mặt Trời trên vòng 360 độ. Ví dụ giả định: Mặt Trời ở 10 độ Kim Ngưu, tức 40 độ trên vòng, Mặt Trăng ở 25 độ Sư Tử, tức 145 độ. Hiệu là 105 độ, nghĩa là người ấy sinh sau trăng thượng huyền ít hôm, lúc trăng đang dày dần.
Lớp đọc này cũng là quy ước biểu tượng như mọi lớp khác. Điều thú vị hơn với nhiều người là nó nối được với ký ức gia đình: hỏi ông bà, cha mẹ xem đêm mình chào đời trăng ra sao, rồi đối chiếu với con số tính được. Đó là một câu chuyện đẹp để kể, không phải một lời nhận xét về tính cách.
Vì sao bài đăng "trăng theo cung" hút người đọc
Các bài đăng trăng non, trăng tròn hằng tháng có sức hút riêng: chúng đều đặn, ngắn, có một hình ảnh đẹp và thường kèm một gợi ý hành động nhỏ. Với người bận rộn, đó là một nhịp nghỉ hai lần mỗi tháng để nghĩ về mình. Cộng đồng đọc chiêm tinh trên mạng biến nó thành thói quen chung, ai cũng có thể bình luận, chia sẻ cảm nhận.
Cái nhịp ấy không mới. Người Việt vốn sống với nhịp mùng Một và ngày rằm, thắp hương, ăn chay, đi chùa, nhìn trăng đoán thời tiết. Các bài đăng chiêm tinh phương Tây chỉ là một cách khác gắn ý nghĩa vào cùng chu kỳ Mặt Trăng. Hiểu như vậy, bạn có thể đọc chúng nhẹ nhàng, giữ lại phần giúp mình sống chậm lại, bỏ qua phần nghe như mệnh lệnh.
Chỉ nên dè chừng khi một bài đăng gắn trăng tròn với lời doạ, hoặc khuyên mua thêm thứ gì để "đón trăng" cho đúng cung.
Mặt Trăng vô hướng là gì và vì sao các lịch ghi khác nhau
Trong mỗi cung, Mặt Trăng lần lượt tạo các góc chiếu chính với những hành tinh khác: hợp (0 độ), lục hợp (60 độ), vuông (90 độ), tam hợp (120 độ), xung (180 độ). Sau góc chiếu cuối cùng nó tạo được trước khi rời cung, cho tới lúc bước sang cung tiếp theo, Mặt Trăng được gọi là "vô hướng" hay "chạy rỗng", tiếng Anh là void of course.
Quãng này có thể chỉ vài phút, cũng có thể kéo dài hơn một ngày, tuỳ vị trí các hành tinh khác. Vì Mặt Trăng đổi cung khoảng hai ngày rưỡi một lần, quãng vô hướng xuất hiện đều đặn nhiều lần trong mỗi tháng.
Khái niệm này có gốc trong chiêm tinh truyền thống, đặc biệt là chiêm tinh trả lời câu hỏi theo giờ đặt câu hỏi, và được phổ biến lại trong thế kỷ 20. Điều đáng biết là các lịch ghi giờ vô hướng khác nhau: có lịch chỉ tính bảy thiên thể cổ điển, có lịch tính cả Thiên Vương, Hải Vương, Diêm Vương; có lịch chỉ dùng năm góc chiếu chính, có lịch thêm góc phụ. Cùng một ngày, hai lịch có thể cho hai khoảng vô hướng khác hẳn nhau. Đó là dấu hiệu cho thấy đây là quy ước của từng trường phái.
Đọc các lời khuyên quanh trăng và Mặt Trăng vô hướng
"Trăng non nên đặt mục tiêu, trăng tròn nên buông bỏ." Đây là cách dùng phổ biến trong cộng đồng đọc chiêm tinh trên mạng. Nếu nó giúp bạn mỗi tháng dừng lại hai lần để viết ra mục tiêu hay dọn dẹp một việc tồn đọng, đó là thói quen tốt; hành tinh không phải điều kiện.
"Mặt Trăng vô hướng thì đừng bắt đầu việc gì." Quãng vô hướng xuất hiện nhiều lần mỗi tháng, có lúc dài hơn một ngày. Nếu tránh hết, bạn sẽ phải hoãn rất nhiều việc. Không có căn cứ đo đạc nào cho thấy việc bắt đầu trong quãng này kém hơn.
"Trăng tròn làm người ta khó ngủ, bồn chồn." Nhiều người kể vậy và đây là chủ đề nghiên cứu còn nhiều tranh luận. Ánh trăng sáng chiếu vào phòng có thể ảnh hưởng giấc ngủ của người nhạy sáng; rèm che tối là cách xử lý thực tế, không cần làm gì theo cung.
"Trăng tròn ở cung của bạn là tháng đặc biệt của bạn." Mỗi năm, trăng tròn rơi vào cung của mọi người ít nhất một lần. Đó là một mốc lịch dễ nhớ, không phải lời báo trước điều gì.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết trăng tròn tháng này ở cung nào?
Xem Mặt Trời đang ở cung nào theo ngày dương lịch, rồi lấy cung đối diện. Ví dụ Mặt Trời ở Nhân Mã thì trăng tròn rơi vào Song Tử. Nếu trăng tròn rơi sát ngày Mặt Trời chuyển cung, hãy tra lịch thiên văn để chắc.
Mặt Trăng vô hướng kéo dài bao lâu?
Từ vài phút tới hơn một ngày, tuỳ vị trí các hành tinh khác so với Mặt Trăng trong cung đó. Các lịch khác nhau tính khác nhau, vì có lịch tính cả các hành tinh ngoài, có lịch chỉ tính bảy thiên thể cổ điển.
Trăng tròn có phải luôn vào ngày rằm không?
Không hẳn. Thời khắc trăng tròn có thể rơi vào ngày mười bốn tới mười sáu, có khi mười bảy âm lịch. Ngày rằm trong phong tục đi theo lịch âm, còn trăng tròn là thời khắc thiên văn, nên hai thứ có thể lệch một hai ngày.
Vì sao có năm có mười ba lần trăng tròn?
Chu kỳ trăng tròn khoảng 29,5 ngày, mười hai chu kỳ chỉ khoảng 354 ngày, ngắn hơn năm dương lịch khoảng 11 ngày. Phần dư cộng dồn nên cứ hai ba năm lại có một năm mười ba lần trăng tròn.
Có nên tránh ký kết khi Mặt Trăng vô hướng không?
Không có căn cứ đo đạc cho việc này. Quãng vô hướng xuất hiện nhiều lần mỗi tháng, mỗi lịch tính một kiểu. Hợp đồng nên được đánh giá bằng nội dung, sự chuẩn bị và các bên liên quan, không bằng vị trí Mặt Trăng.
Trăng non nhìn thấy được không?
Đúng thời khắc trăng non thì không, vì mặt Mặt Trăng hướng về Trái Đất không được chiếu sáng và nó ở gần hướng Mặt Trời. Một hai ngày sau, bạn có thể thấy một vầng trăng lưỡi liềm rất mảnh ở phía tây ngay sau hoàng hôn.