Sao Kim nghịch hành khoảng 40 ngày, cứ khoảng 19 tháng mới có một lần, nên hiếm hơn và dài hơn sao Thuỷ nghịch hành nhiều. Giữa kỳ đi lùi, sao Kim đi ngang qua giữa Trái Đất và Mặt Trời; trước đó nó là "sao Hôm" sáng rực sau hoàng hôn, sau đó nó thành "sao Mai" trước bình minh. Năm kỳ nghịch hành liên tiếp trải ra gần đúng tám năm và đánh dấu năm điểm trên vòng hoàng đạo thành hình một ngôi sao năm cánh.
Bài này đi qua cơ chế thiên văn, nhịp tám năm mà người xưa ở nhiều nền văn minh đã ghi chép, và cách chiêm tinh phương Tây đọc kỳ sao Kim đi lùi. Phần chiêm tinh được viết như một quy ước biểu tượng: nó không phải lời khuyên nên hay không nên yêu ai, cưới ngày nào.
Cơ chế: sao Kim vượt Trái Đất ở phía trong
Sao Kim là hành tinh thứ hai tính từ Mặt Trời, đi hết một vòng quỹ đạo trong khoảng 225 ngày. Giống sao Thuỷ, nó là hành tinh phía trong, chạy nhanh hơn Trái Đất, nên định kỳ đuổi kịp rồi vượt Trái Đất ở làn trong. Nhưng vì tốc độ của nó không chênh với Trái Đất nhiều như sao Thuỷ, mỗi lần đuổi kịp mất lâu hơn hẳn: chu kỳ giao hội của sao Kim khoảng 584 ngày, tức hơn 19 tháng.
Khi sao Kim tiến tới đoạn gần Trái Đất nhất, hướng nhìn từ Trái Đất tới nó quay ngược lại trên nền sao trong khoảng 40 đến 43 ngày, lùi chừng 15 độ, tức khoảng nửa cung. Chính giữa chặng ấy là giao hội dưới, lúc sao Kim nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời. Ở khoảng cách gần nhất, sao Kim chỉ cách Trái Đất khoảng 40 triệu ki lô mét, gần hơn bất kỳ hành tinh nào khác.
Tính ra, sao Kim chỉ đi lùi khoảng 7 phần trăm thời gian, ít hơn nhiều so với sao Thuỷ vốn đi lùi khoảng một phần năm. Có những năm dương lịch trọn vẹn không có kỳ sao Kim nghịch hành nào. Đó là lý do chiêm tinh phổ thông coi nó là sự kiện "đáng chú ý" hơn, và cũng là lý do ít người nhớ được kỳ gần nhất rơi vào lúc nào.
Sao Hôm hoá sao Mai: cùng một hành tinh
Người Việt gọi sao Kim bằng hai tên tuỳ lúc: sao Hôm khi nó sáng ở phía tây sau hoàng hôn, sao Mai khi nó sáng ở phía đông trước bình minh. Ca dao, thơ ca có nhiều hình ảnh sao Hôm sao Mai như hai ngôi sao khác nhau, nhưng thật ra là một. Người Hy Lạp cổ cũng từng có hai tên cho hai lúc xuất hiện ấy trước khi nhận ra là một thiên thể.
Kỳ nghịch hành chính là bản lề giữa hai vai. Trong nhiều tháng trước giao hội dưới, sao Kim ở phía đông Mặt Trời trên hoàng đạo, nên mọc và lặn sau Mặt Trời, hiện ra buổi tối. Nó sáng dần, lên tới độ sáng cực đại khoảng hai tuần trước khi bắt đầu đi lùi, rồi thấp dần xuống chân trời tây. Quanh giao hội dưới, nó chìm vào ánh sáng Mặt Trời trong vài ngày. Sau đó nó xuất hiện lại ở phía đông trước bình minh, mỗi sáng một cao hơn: sao Hôm đã thành sao Mai.
Chiêm tinh phương Tây hiện đại có người đọc chuyển đổi này như một hình ảnh biểu tượng của "đi xuống rồi trở lại", và một số người viết liên hệ nó với thần thoại Inanna đi xuống cõi âm của Lưỡng Hà. Đây là cách diễn giải của một số tác giả hiện đại, không phải quy ước chung của chiêm tinh cổ. Với người ngắm trời, chi tiết thú vị hơn là bạn có thể tự thấy sự chuyển vai này chỉ bằng mắt thường, theo dõi vài tuần là đủ.
Vòng tám năm và hình ngôi sao năm cánh
Năm chu kỳ giao hội của sao Kim, mỗi chu kỳ khoảng 583,9 ngày, cộng lại được khoảng 2.919,6 ngày. Tám năm Trái Đất là khoảng 2.922 ngày. Hai con số chỉ chênh nhau chừng hai ngày rưỡi. Hệ quả là cứ sau tám năm, sao Kim lại xuất hiện gần như ở đúng vị trí cũ trên bầu trời, cùng mùa, cùng kiểu sao Hôm hay sao Mai.
Trong tám năm ấy có năm lần giao hội dưới, năm lần nghịch hành. Nếu đánh dấu năm vị trí giao hội dưới lên vòng hoàng đạo theo thứ tự thời gian, mỗi điểm cách điểm trước khoảng 216 độ theo chiều thuận, tức cũng là 144 độ theo chiều ngược lại. Nối các điểm theo thứ tự, bạn được một ngôi sao năm cánh gần đều. Do mỗi vòng tám năm hụt chừng hai ngày rưỡi, ngôi sao ấy xoay lùi rất chậm, khoảng hai đến ba độ sau mỗi tám năm.
Nhịp tám năm này được nhiều nền văn minh chú ý. Bảng sao Kim thời vua Ammisaduqa của Babylon ghi các lần sao Kim xuất hiện và biến mất; bộ sách cổ Dresden của người Maya có một bảng sao Kim dựa trên chu kỳ khoảng 584 ngày. Với người làm lịch xưa, một thiên thể lặp lại đều đặn như vậy là một chiếc đồng hồ tự nhiên.
Với chiêm tinh, nhịp tám năm có hệ quả rất cụ thể: kỳ sao Kim nghịch hành năm nay rơi vào cung nào thì tám năm trước và tám năm sau nó cũng rơi vào gần đúng cung ấy, chỉ lệch vài độ.
Đặt sao Kim cạnh sao Thuỷ và sao Hoả
Ba hành tinh hay được nhắc khi nói về nghịch hành có nhịp rất khác nhau. Bảng dưới dùng giá trị trung bình làm tròn.
| Đại lượng | Sao Thuỷ | Sao Kim | Sao Hoả |
|---|---|---|---|
| Chu kỳ quỹ đạo | khoảng 88 ngày | khoảng 225 ngày | khoảng 687 ngày |
| Chu kỳ giao hội với Trái Đất | khoảng 116 ngày | khoảng 584 ngày | khoảng 780 ngày |
| Độ dài chặng đi lùi | khoảng ba tuần | khoảng 40 ngày | khoảng hai đến hai tháng rưỡi |
| Tỉ lệ thời gian đi lùi | khoảng một phần năm | khoảng 7 phần trăm | khoảng 9 phần trăm |
| Lúc giữa chặng đi lùi | giao hội dưới, gần Mặt Trời | giao hội dưới, gần Mặt Trời | xung đối, đối diện Mặt Trời |
| Nhìn thấy giữa chặng | gần như không | gần như không | sáng nhất, thấy suốt đêm |
Dòng cuối cho thấy một khác biệt đáng nhớ. Với hai hành tinh phía trong, kỳ nghịch hành là lúc chúng gần như biến mất khỏi bầu trời. Với sao Hoả, kỳ nghịch hành lại là lúc nó rực rỡ nhất. Chiêm tinh không phân biệt hai trường hợp này trong cách tính, nhưng người ngắm trời thì thấy ngay.
Chiêm tinh đọc sao Kim đi lùi thế nào
Trong chiêm tinh phương Tây, sao Kim mang tên nữ thần Venus của La Mã, tương ứng Aphrodite của Hy Lạp, và làm chủ hai cung Kim Ngưu và Thiên Bình. Truyền thống gắn nó với tình cảm, cái đẹp, sự hoà hợp, thú vui và những gì người ta coi là có giá trị. Kỳ nghịch hành, theo cách đọc phổ thông hiện đại, là lúc nên "xem lại" các chủ đề ấy: các mối quan hệ, gu thẩm mỹ, chi tiêu.
Từ đó mạng xã hội rút ra những lời khuyên nghe khá cụ thể: không cưới hỏi, không cắt kiểu tóc mới, không làm đẹp lớn, không mua món đồ đắt tiền, "người cũ sẽ quay lại". Chúng có cùng cấu trúc với lời khuyên quanh sao Thuỷ: nghĩa biểu tượng của hành tinh cộng với quan niệm hành tinh đi lùi ở trạng thái yếu.
Nếu đặt cạnh thực tế, các quyết định ấy đều có tiêu chí riêng tốt hơn nhiều. Cưới hỏi phụ thuộc vào hai người và hai gia đình; nhiều gia đình Việt vẫn chọn ngày theo lịch âm, đó là phong tục của họ. Mua món đồ lớn phụ thuộc vào tài chính và nhu cầu. Mọi can thiệp thẩm mỹ là quyết định y khoa cần trao đổi kỹ với bác sĩ có chuyên môn, không phụ thuộc vào vị trí hành tinh. Không truyền thống chiêm tinh nào nói thay được bạn chuyện yêu ai hay ở cạnh ai.
Tự theo dõi một kỳ sao Kim đổi vai bằng mắt thường
Sao Kim là thiên thể sáng nhất trên bầu trời đêm sau Mặt Trăng, nên theo dõi nó không cần dụng cụ gì. Nếu tra lịch thiên văn biết sắp tới một kỳ nghịch hành, bạn có thể làm theo các bước dưới đây.
- Khoảng một hai tháng trước kỳ đi lùi, tìm sao Kim ở phía tây ngay sau hoàng hôn: một chấm sáng trắng, không nhấp nháy, thấy rõ cả ở thành phố.
- Mỗi tuần ghi lại độ cao của nó so với chân trời vào cùng một giờ, bằng cách ước lượng số nắm tay khi duỗi thẳng cánh tay.
- Bạn sẽ thấy sao Kim sáng dần rồi thấp dần, mỗi tối lặn sớm hơn, cho tới khi gần như không còn thấy ở phía tây.
- Vài ngày tới một hai tuần sau giao hội dưới, chuyển sang tìm ở chân trời phía đông trước bình minh; nó hiện lại thấp rồi cao dần mỗi sáng.
- Không bao giờ dùng ống nhòm hay kính quét gần hướng Mặt Trời để tìm sao Kim; chỉ quan sát khi Mặt Trời đã lặn hẳn hoặc chưa mọc.
Ở vĩ độ Việt Nam, hoàng đạo đứng khá dốc so với chân trời, nên sao Kim thường lên khá cao, dễ thấy hơn so với nhiều nước ở vĩ độ cao. Sau một lần tự theo dõi, nhiều người không còn nghĩ về nghịch hành như một khái niệm trừu tượng nữa, mà như một chuyển động có thể nhìn tận mắt.
Người sinh lúc sao Kim đi lùi và cách đọc thận trọng
Sao Kim đi lùi khoảng 7 phần trăm thời gian, nên cứ trăm người thì có chừng bảy người sinh ra trong một kỳ sao Kim nghịch hành. Con số này nhỏ hơn nhiều so với sao Thuỷ, vì vậy trong cộng đồng đọc chiêm tinh, chi tiết này hay được bàn như một nét "hiếm".
Sách chiêm tinh phổ thông hiện đại hay mô tả nó bằng những chữ như kín đáo trong tình cảm, có gu riêng, chậm mở lòng. Nhưng như mọi chi tiết khác trên bản đồ sao, đó là một quy ước biểu tượng, và cách diễn giải đổi theo tác giả. Cùng chi tiết ấy là hàng triệu người có đời sống tình cảm khác hẳn nhau. Không có cơ sở nào để dùng nó đánh giá một người yêu, một người bạn đời tương lai hay khả năng yêu thương của một đứa trẻ.
Nếu bạn tò mò, hãy coi chi tiết này như một câu hỏi để tự ngẫm, không phải một câu trả lời về mình.
Câu hỏi thường gặp
Sao Kim nghịch hành bao lâu một lần?
Khoảng 19 tháng một lần, vì chu kỳ giao hội của sao Kim với Trái Đất là khoảng 584 ngày. Mỗi lần đi lùi khoảng 40 đến 43 ngày. Vì thế có năm dương lịch không có kỳ sao Kim nghịch hành nào.
Sao Hôm và sao Mai có phải hai ngôi sao khác nhau không?
Không, đều là sao Kim. Khi sao Kim ở phía đông Mặt Trời trên hoàng đạo, nó hiện ra sau hoàng hôn và được gọi là sao Hôm. Khi ở phía tây Mặt Trời, nó hiện ra trước bình minh, được gọi là sao Mai.
Có thể thấy sao Kim trong lúc nó đang nghịch hành không?
Ở đầu và cuối kỳ thì vẫn thấy, thường rất sáng, thấp ở chân trời. Quanh giao hội dưới, sao Kim nằm gần hướng Mặt Trời nên chìm trong ánh sáng vài ngày. Không bao giờ dùng kính để tìm sao Kim khi Mặt Trời còn trên bầu trời.
Vì sao gọi là vòng tám năm của sao Kim?
Năm chu kỳ giao hội của sao Kim dài gần bằng đúng tám năm Trái Đất, chỉ chênh khoảng hai ngày rưỡi. Do đó cứ tám năm sao Kim lại lặp lại gần đúng vị trí và cách xuất hiện cũ trên bầu trời, và kỳ nghịch hành rơi vào gần đúng cung cũ.
Sao Kim đi qua đĩa Mặt Trời có liên quan đến nghịch hành không?
Có liên quan. Hiện tượng này chỉ xảy ra vào giao hội dưới, tức giữa một kỳ nghịch hành, và chỉ khi giao hội dưới rơi đúng gần giao điểm của hai mặt phẳng quỹ đạo. Hai lần gần nhất là năm 2004 và 2012, lần tới phải đợi tới năm 2117.
Có nên hoãn cưới vì sao Kim nghịch hành không?
Quyết định cưới nên dựa vào hai người, hai gia đình và điều kiện thực tế. Chọn ngày là phong tục riêng của từng gia đình, được tôn trọng. Nhưng không có căn cứ đo đạc nào cho thấy đám cưới trong kỳ sao Kim nghịch hành kém hạnh phúc hơn.