Chiêm tinh phương Tây có hai cách chính để đặt hai người cạnh nhau: synastry, tức chồng hai bản đồ sao cá nhân lên nhau và xem góc chiếu chéo giữa chúng; và bản đồ hợp nhất (composite chart), tức lập một bản đồ thứ ba từ trung điểm của từng cặp vị trí. Cả hai là kỹ thuật lập bản đồ, có quy trình tính rõ ràng. Còn chuyện chúng nói gì về một mối quan hệ thì thuộc về diễn giải.
Bài này mô tả cách lập từng loại ở mức khái niệm, kèm một phép tính trung điểm có kiểm lại, rồi dành phần cuối để nói thẳng: vì sao những bản đồ này không nên dùng để chọn người yêu, quyết định cưới hay chia tay, và vì sao lập bản đồ cho người khác cần sự đồng ý của họ.
Synastry: chồng hai bản đồ lên nhau
Cách lập synastry đơn giản về kỹ thuật. Bạn có bản đồ của người A và người B, mỗi bản đồ lập đúng như bản đồ cá nhân bình thường. Sau đó đặt các hành tinh của B lên vòng tròn của A (vòng ngoài), và ngược lại. Phần mềm thường vẽ hai vòng đồng tâm: vòng trong là bản đồ một người, vòng ngoài là các hành tinh của người kia.
Từ đó có hai loại thông tin. Loại thứ nhất là hành tinh của người này rơi vào nhà nào của người kia, ví dụ Mặt Trời của B rơi vào nhà 7 của A. Loại thứ hai là góc chiếu chéo: Mặt Trăng của A tạo góc gì với sao Kim của B, sao Hoả của B tạo góc gì với cung mọc của A, và cứ thế. Bảng góc chiếu chéo là một lưới vuông, mỗi hàng là một thiên thể của A, mỗi cột là một thiên thể của B.
Vì phần nhà phụ thuộc giờ sinh, synastry chỉ có phần "rơi vào nhà nào" khi cả hai người biết giờ sinh chính xác. Nếu một người không biết giờ, chỉ còn góc chiếu chéo giữa các hành tinh, và góc nào dính tới Mặt Trăng của người đó cũng phải coi là "có thể".
Bản đồ hợp nhất: trung điểm từng cặp
Bản đồ hợp nhất lấy trung điểm của từng cặp vị trí cùng tên. Mặt Trời hợp nhất là trung điểm giữa Mặt Trời của A và Mặt Trời của B; Mặt Trăng hợp nhất là trung điểm giữa hai Mặt Trăng; và tương tự với các hành tinh khác, Thiên đỉnh, cung mọc. Kết quả là một bản đồ "của mối quan hệ" theo quan niệm của người dùng kỹ thuật này. Nó không ứng với bầu trời ở bất kỳ thời điểm nào.
Vì trên vòng tròn, hai điểm có hai trung điểm đối diện nhau, quy tắc phổ biến là lấy trung điểm nằm trên cung ngắn hơn. Ví dụ giả định: Mặt Trời của A ở Song Ngư 24 độ (kinh độ tuyệt đối 354 độ), Mặt Trời của B ở Cự Giải 10 độ (100 độ). Đi từ 354 độ theo chiều tăng tới 100 độ là 106 độ, ngắn hơn chiều kia (254 độ). Trung điểm trên cung ngắn là 354 cộng 53, tức 407, trừ 360 còn 47 độ: Kim Ngưu 17 độ. Trung điểm còn lại ở phía đối diện là Bọ Cạp 17 độ.
Quy tắc cung ngắn đôi khi tạo ra bản đồ hợp nhất có Mặt Trời và sao Thuỷ cách nhau xa hơn mức thiên văn cho phép, hay cung mọc và Thiên đỉnh nằm ở thế bất thường. Đó là hệ quả tự nhiên của việc lấy trung bình từng cặp riêng rẽ. Một biến thể khác lập bản đồ cho thời điểm và nơi chốn nằm giữa hai lần sinh, để có một bầu trời thật; hai cách cho kết quả khác nhau và người dùng chọn theo trường phái.
So sánh nhanh hai cách
Bảng tóm tắt khác biệt kỹ thuật giữa synastry, bản đồ hợp nhất theo trung điểm và biến thể theo thời điểm giữa.
| Tiêu chí | Synastry | Bản đồ hợp nhất theo trung điểm | Biến thể theo thời điểm, nơi chốn giữa |
|---|---|---|---|
| Lập từ | Hai bản đồ cá nhân giữ nguyên | Trung điểm từng cặp vị trí | Một thời điểm và một tọa độ nằm giữa hai lần sinh |
| Có ứng với bầu trời thật không | Mỗi bản đồ thì có | Không | Có |
| Cần giờ sinh của cả hai | Cho phần nhà và góc chiếu với Mặt Trăng, cung mọc | Cho cung mọc, Thiên đỉnh và nhà | Cho cả bản đồ |
| Thông tin chính | Góc chiếu chéo, hành tinh rơi vào nhà người kia | Vị trí và góc chiếu trong bản đồ thứ ba | Như một bản đồ cá nhân |
| Điểm hay nhầm | Đọc mọi góc chiếu chéo như nhau dù độ lệch lớn | Chọn nhầm trung điểm phía xa | Tính sai thời điểm giữa khi hai người sinh khác múi giờ |
Về mặt tính toán, cả ba cách đều kiểm được: bạn có thể tự cộng trừ độ để xác nhận phần mềm. Phần không kiểm được là ý nghĩa mà người viết sách gán cho từng góc chiếu chéo hay từng vị trí trong bản đồ hợp nhất.
Các bước lập một synastry cho đúng
Nếu bạn muốn lập để học kỹ thuật, nên làm với hai bộ dữ liệu giả định hoặc với dữ liệu của chính bạn và người đã đồng ý.
- Lập riêng từng bản đồ cá nhân, kiểm dữ liệu từng người: ngày dương lịch, giờ, múi giờ, tọa độ.
- Ghi rõ người nào biết giờ sinh chính xác, người nào chỉ có khoảng giờ hoặc không có.
- Chồng hành tinh của người B lên vòng nhà của người A, rồi làm ngược lại.
- Lập lưới góc chiếu chéo với ngưỡng độ lệch chốt trước, thường chặt hơn bản đồ cá nhân.
- Ghi chú những phần không dùng được vì thiếu giờ sinh.
- Nếu lập bản đồ hợp nhất, kiểm lại từng trung điểm có nằm trên cung ngắn không.
Ngưỡng độ lệch chặt hơn ở bước 4 có lý do đơn giản: hai bản đồ có hai bộ khoảng mười thiên thể, nên số cặp góc chiếu chéo nhiều gấp mấy lần một bản đồ. Ngưỡng rộng sẽ làm gần như mọi cặp hai người đều "có" rất nhiều góc, cả góc được coi là thuận lẫn góc căng.
Bao nhiêu góc chiếu chéo là "bình thường"
Có thể ước lượng con số này bằng một phép tính xác suất đơn giản. Nếu tính năm góc chính (hợp, lục hợp, vuông, tam hợp, xung) với độ lệch cho phép 8 độ, mỗi góc "phủ" một khoảng 16 độ trên vòng tròn, riêng các góc 60, 90, 120 độ có hai phía nên phủ gấp đôi. Cộng lại, khoảng 128 trên 360 độ, tức khoảng 36 phần trăm, là vùng mà hai điểm bất kỳ được coi là "có góc chiếu". Mô phỏng hai trăm nghìn cặp điểm ngẫu nhiên cũng cho đúng mức đó.
Một bản đồ cá nhân với mười thiên thể có 45 cặp, nên trung bình có khoảng 16 góc chiếu. Synastry giữa hai người, mỗi người mười thiên thể, có 100 cặp chéo, nên trung bình có khoảng 36 góc chiếu chéo, chưa kể cung mọc, Thiên đỉnh và các điểm phụ. Trong số đó, có cả góc thường được gọi là thuận lẫn góc thường được gọi là căng.
Con số này giải thích vì sao gần như cặp đôi nào cũng có thể được kể là "rất hợp" hoặc "nhiều thử thách" tuỳ người đọc chọn lọc. Nó cũng cho thấy giá trị của việc chốt ngưỡng chặt trước khi lập: hạ độ lệch xuống còn khoảng 4 đến 5 độ thì số góc chiếu chéo giảm còn khoảng một nửa, danh sách dễ đọc hơn. Dù vậy, không ngưỡng nào biến danh sách đó thành phép đo độ hợp nhau.
Vì sao không dùng để chọn ai, cưới ai hay chia tay
Thứ nhất, về mặt số học: với hai bộ thiên thể và nhiều loại góc, bất kỳ hai người nào cũng có một danh sách dài góc chiếu chéo, gồm cả góc "thuận" lẫn góc "căng". Người đọc muốn thấy hợp sẽ nhấn vào phần thuận, người muốn thấy không hợp sẽ nhấn vào phần căng. Bản đồ không tự quyết định nên nhấn vào đâu; người đọc quyết định.
Thứ hai, về mặt bằng chứng: chưa có nghiên cứu nào được công nhận rộng rãi cho thấy synastry hay bản đồ hợp nhất dự báo được độ bền hay hạnh phúc của một mối quan hệ. Những gì giúp một mối quan hệ, theo các nghiên cứu tâm lý học về gia đình, là cách hai người trò chuyện, xử lý bất đồng, chia sẻ việc nhà, tôn trọng nhau, những thứ không có trên vòng tròn.
Thứ ba, về mặt con người: kết luận "hai cung không hợp" có thể làm tổn thương một người, làm một cặp đôi lo lắng vô cớ, hay bị dùng để gây áp lực trong gia đình. Vì vậy, synastry và bản đồ hợp nhất nên dừng ở mức học kỹ thuật hoặc trò chuyện văn hoá cho vui giữa hai người cùng muốn, không phải căn cứ để quyết định chuyện yêu đương, cưới hỏi hay chia tay.
Dữ liệu của hai người, sự đồng ý của hai người
Lập synastry cần ngày, giờ, nơi sinh của người kia, là dữ liệu cá nhân của họ. Lấy thông tin này từ giấy tờ, từ người thân của họ, hay từ trang cá nhân để lập bản đồ khi họ không biết là chuyện không nên làm, dù chỉ vì tò mò. Người kia có quyền quyết định thông tin sinh của mình được dùng vào việc gì.
Cũng không nên đăng ảnh bản đồ hai người lên mạng xã hội với đủ ngày giờ nơi sinh, hay gửi cho người thứ ba "xem hộ". Nếu muốn học kỹ thuật, hai bộ dữ liệu giả định như trong bài là đủ: bạn tự đặt hai ngày sinh, hai giờ, hai nơi, rồi tính.
Cuối cùng, nếu bạn đang phân vân trong một mối quan hệ, những cuộc trò chuyện thẳng thắn với người kia, và khi cần là với người tư vấn tâm lý hay người thân đáng tin, luôn có ích hơn bất kỳ bản đồ nào.
Câu hỏi thường gặp
Synastry khác bản đồ hợp nhất thế nào?
Synastry giữ nguyên hai bản đồ cá nhân rồi chồng lên nhau để xem góc chiếu chéo và hành tinh rơi vào nhà người kia. Bản đồ hợp nhất lập một bản đồ thứ ba từ trung điểm từng cặp vị trí, không ứng với bầu trời thật ở thời điểm nào.
Trung điểm trong bản đồ hợp nhất tính thế nào?
Đổi hai vị trí ra kinh độ 0 đến 360 độ, lấy trung điểm trên cung ngắn hơn. Ví dụ 354 độ và 100 độ cách nhau 106 độ theo chiều tăng, trung điểm là 47 độ, tức Kim Ngưu 17 độ. Điểm đối diện là Bọ Cạp 17 độ.
Không biết giờ sinh của một người thì synastry còn dùng được không?
Chỉ còn phần góc chiếu chéo giữa các hành tinh. Phần hành tinh rơi vào nhà nào của người không biết giờ thì bỏ, và các góc chiếu dính tới Mặt Trăng hay cung mọc của người đó chỉ coi là có thể.
Synastry có dự báo được hai người có hợp nhau không?
Chưa có nghiên cứu nào được công nhận rộng rãi cho thấy điều đó. Bất kỳ hai người nào cũng có cả góc thuận lẫn góc căng, nên kết luận phụ thuộc người đọc nhấn vào đâu. Không nên dùng để quyết định yêu, cưới hay chia tay.
Có nên lập synastry với người mình thích mà không hỏi họ?
Không nên. Ngày giờ nơi sinh là dữ liệu cá nhân của người đó, họ có quyền quyết định nó được dùng vào việc gì. Nếu muốn học kỹ thuật, hãy dùng hai bộ dữ liệu giả định hoặc dữ liệu của người đã đồng ý.
Vì sao synastry nên dùng ngưỡng độ lệch chặt hơn?
Vì hai bản đồ cho số cặp góc chiếu chéo nhiều gấp mấy lần một bản đồ. Ngưỡng rộng làm gần như mọi cặp đôi đều có hàng chục góc, cả thuận lẫn căng, khiến danh sách mất ý nghĩa và dễ bị chọn lọc theo mong muốn.