Chỉnh giờ sinh (rectification) là việc người làm chiêm tinh cố tìm lại giờ sinh chính xác khi giờ ghi chép không có hoặc không chắc, bằng cách thử nhiều giờ khác nhau và xem bản đồ nào "khớp" nhất với các sự kiện đã xảy ra trong đời. Đây là một trong những kỹ thuật được bàn nhiều nhất trong nghề, và cũng là chỗ dễ tự đánh lừa nhất.
Bài này mô tả các cách chỉnh giờ sinh phổ biến ở mức nguyên lý, chỉ ra vì sao chúng cho kết quả khác nhau giữa người này với người khác, và đưa ra một quy trình thận trọng: tìm giờ từ giấy tờ trước, chấp nhận một khoảng giờ, và ghi rõ đâu là giờ đã chỉnh. Bài không hướng dẫn chỉnh giờ để "chọn" một bản đồ mình muốn.
Vì sao người ta muốn chỉnh giờ sinh
Như các bài khác trong danh mục đã tính, cung mọc trôi trung bình khoảng 1 độ mỗi 4 phút và đổi cung sau khoảng một tiếng rưỡi đến hơn hai tiếng ở vĩ độ Việt Nam. Thiên đỉnh và các đường chia nhà cũng trôi theo. Một giờ sinh ghi tròn tới nửa tiếng có thể chứa hai cung mọc khác nhau và nhiều cách phân bố hành tinh vào nhà khác nhau.
Ở Việt Nam, giờ sinh của nhiều người lớn tuổi chỉ còn trong trí nhớ của cha mẹ, ông bà, và thường được nhớ theo mốc sinh hoạt ("sinh lúc gà gáy", "sinh sau bữa cơm chiều") hoặc theo canh giờ âm lịch hai tiếng một. Với người làm chiêm tinh phương Tây vốn cần phút, khoảng trống này là lý do chính để nghĩ tới chỉnh giờ.
Cần nói rõ ngay: chỉnh giờ sinh không tìm ra giờ sinh theo nghĩa một phép đo. Nó là một phép suy luận dựa trên giả định rằng bản đồ sao phản ánh các sự kiện đời người theo những quy tắc nhất định. Nếu bạn không chấp nhận giả định đó, chỉnh giờ không có cơ sở; nếu chấp nhận, nó vẫn chịu những giới hạn mô tả ở các mục dưới.
Các cách chỉnh giờ phổ biến
Dựa vào sự kiện đời người và các kỹ thuật "dự đoán". Người làm chiêm tinh lập danh sách các sự kiện có ngày tháng rõ (chuyển nhà, kết hôn, sinh con, đổi việc, mất người thân), rồi thử nhiều giờ sinh. Với mỗi giờ, họ xem các điểm nhạy như cung mọc và Thiên đỉnh có bị các kỹ thuật như quá cảnh (transit), tiến trình (progression) hay cung trôi Mặt Trời (solar arc) chạm tới vào đúng các ngày đó không. Giờ nào "trúng" nhiều nhất được chọn.
Cung trôi Mặt Trời. Ở kỹ thuật này, mọi điểm trên bản đồ được dịch đi một lượng bằng quãng Mặt Trời đi được sau ngày sinh, tính một ngày ứng với một năm tuổi, mà Mặt Trời đi chừng 1 độ mỗi ngày. Sự kiện năm 30 tuổi được dò bằng Thiên đỉnh đã trôi khoảng 30 độ. Vì Thiên đỉnh nhạy với giờ sinh, người chỉnh giờ dịch giờ sinh tới khi một điểm trôi chạm đúng một hành tinh vào năm có sự kiện.
Quy tắc cổ liên hệ lúc thụ thai và lúc sinh. Một số sách chiêm tinh cổ nói về một quy tắc thường được gọi là "trutine of Hermes", liên hệ vị trí Mặt Trăng lúc sinh với cung mọc lúc thụ thai và ngược lại. Ngày nay quy tắc này được nhắc chủ yếu như một di sản lịch sử; ngay trong giới làm nghề cũng ít người dùng nó như phương pháp chính.
Dựa vào ngoại hình, phong thái. Có người đoán cung mọc từ dáng người, nét mặt, cách ăn nói, rồi chọn giờ cho cung mọc đó. Cách này chủ quan nhất: mô tả ngoại hình theo cung mọc trong sách phổ thông rất chung chung, và một người có thể tự thấy mình giống nhiều mô tả khác nhau. Nó cũng dễ biến thành gán nhãn người khác theo vẻ ngoài.
Giới hạn thứ nhất: càng nhiều kỹ thuật, càng dễ khớp
Hãy hình dung bạn có mười sự kiện đời người, mỗi sự kiện có ngày tháng. Với mỗi giờ sinh thử, bạn có vài chục điểm nhạy trên bản đồ, ba bốn kỹ thuật dự đoán, mỗi kỹ thuật cho vài loại góc chiếu, mỗi góc có một độ lệch cho phép. Tổ hợp lại, số "cú chạm" có thể xảy ra là rất lớn. Gần như giờ nào cũng tìm được vài cú chạm trùng với vài sự kiện.
Vấn đề nằm ở chỗ người chỉnh giờ chọn sự kiện nào để tính, kỹ thuật nào để dùng, độ lệch bao nhiêu để chấp nhận, và thường ngừng tìm khi đã thấy đủ khớp. Mỗi lựa chọn đó tưởng nhỏ, nhưng cộng lại làm kết quả phụ thuộc người làm hơn là dữ liệu. Đó là lý do hai người làm nghề có kinh nghiệm, cùng nhận một danh sách sự kiện, có thể đưa ra hai giờ sinh khác nhau.
Trong khoa học, hiện tượng này được gọi chung là "thử nhiều cách cho tới khi ra kết quả", và cách phòng thông thường là chốt phương pháp trước khi nhìn dữ liệu. Chỉnh giờ sinh hiếm khi được làm theo cách đó.
Giới hạn thứ hai: sự kiện đời người không có ngày giờ rõ
Một sự kiện như "kết hôn" tưởng có ngày rõ ràng, nhưng là ngày đăng ký, ngày ăn hỏi hay ngày cưới? "Đổi việc" là ngày nộp đơn, ngày nhận quyết định hay ngày bắt đầu làm? Mỗi lựa chọn lệch nhau vài tuần đến vài tháng. Với kỹ thuật cung trôi, một năm tuổi ứng với khoảng 1 độ, nên lệch vài tháng tương ứng với một phần độ, đủ làm thay đổi kết luận về giờ sinh tới vài phút.
Còn những sự kiện lớn về cảm xúc thì càng khó gắn ngày. Người kể nhớ một năm khó khăn, nhưng "khó khăn" bắt đầu và kết thúc lúc nào? Khi dữ liệu đầu vào mờ như vậy, việc đòi bản đồ cho ra giờ sinh chính xác tới phút là đòi một độ chính xác mà dữ liệu không có.
Ngoài ra, danh sách sự kiện mà một người tự kể luôn có thiên lệch: người ta nhớ những gì quan trọng với mình lúc đang kể, và quên những gì không ăn khớp với câu chuyện về bản thân. Một danh sách như thế không phải mẫu ngẫu nhiên của đời người.
Quy trình thận trọng nếu bạn vẫn muốn tìm giờ sinh
Thứ tự dưới đây đặt nguồn ghi chép lên trước, kỹ thuật chiêm tinh xuống cuối.
- Tìm giấy tờ: giấy chứng sinh, sổ khám thai, hồ sơ của nhà hộ sinh, sổ tay hay thư từ cha mẹ ghi lúc đó. Giờ có trong giấy tờ gần như luôn đáng tin hơn mọi phép chỉnh.
- Hỏi người có mặt lúc sinh theo mốc sinh hoạt, ghi lại thành một khoảng giờ, ghi cả độ tin cậy của từng lời kể.
- Lập bản đồ ở hai đầu khoảng giờ và ở giữa. Xác định những gì không đổi: đó là phần chắc chắn của bản đồ.
- Nếu muốn thử chỉnh giờ, chốt trước danh sách sự kiện, kỹ thuật và độ lệch cho phép, viết ra giấy, rồi mới bắt đầu tính. Không thêm sự kiện hay đổi kỹ thuật giữa chừng.
- Ghi kết quả như một khoảng hẹp hơn kèm chữ "giờ đã chỉnh", không thay giờ ghi chép. Giữ cả hai trong ghi chú.
Bước 4 không làm cho chỉnh giờ trở thành phép đo, nhưng nó giảm phần tự khớp. Bước 5 giữ cho bạn và người khác về sau biết con số nào là dữ liệu, con số nào là suy luận.
Khi nào nên dừng
Bạn nên dừng khi bắt đầu có cảm giác đang tìm giờ sinh "cho ra" một cung mọc hay một vị trí mình thích. Lúc đó việc chỉnh giờ đã đảo chiều: thay vì để dữ liệu dẫn tới giờ sinh, bạn đang để mong muốn dẫn tới giờ sinh.
Cũng nên dừng khi chỉnh giờ bắt đầu chạm tới chuyện của người khác, ví dụ dùng sự kiện như ly hôn, bệnh tật hay mất mát của người thân để thử giờ. Những sự kiện đó là chuyện riêng, và việc gắn chúng vào "điểm chạm" trên bản đồ có thể làm người trong cuộc tổn thương.
Và nếu ai đó đề nghị chỉnh giờ sinh cho bạn kèm lời hứa sẽ biết được tương lai chính xác hơn, hãy nhớ rằng không có phương pháp chỉnh giờ nào được chứng minh tìm lại giờ sinh thật trong thử nghiệm mù. Một khoảng giờ trung thực vẫn tốt hơn một giờ chính xác giả.
Một năm nhớ nhầm bằng khoảng bốn phút giờ sinh
Có một phép đổi giúp thấy rõ độ mong manh của chỉnh giờ. Trong kỹ thuật cung trôi Mặt Trời, một năm tuổi ứng với khoảng 1 độ. Trong khi đó, như bảng tính ở ca ví dụ giả định của danh mục cho thấy (sinh tại Huế, quanh 9 giờ 30 sáng), Thiên đỉnh trôi khoảng 1 độ cho mỗi 4 phút giờ sinh: 9 giờ 26 là Bảo Bình 14°07′, 9 giờ 30 là 15°08′, 9 giờ 34 là 16°08′.
Ghép hai điều đó lại: nếu người chỉnh giờ dùng một sự kiện mà người kể nhớ nhầm năm, ví dụ nhớ chuyển nhà năm 2015 trong khi thực ra là đầu năm 2016, thì "giờ sinh đã chỉnh" sẽ lệch khoảng 4 phút. Ba sự kiện nhớ lệch theo các hướng khác nhau có thể kéo kết quả qua lại trong khoảng mười mấy phút, đủ để cung mọc đổi vài độ, có khi đổi cung.
Điều này không có nghĩa là mọi phép chỉnh đều vô nghĩa với người tin vào chiêm tinh. Nó có nghĩa là độ chính xác của kết quả không thể tốt hơn độ chính xác của ngày tháng sự kiện, và hầu hết sự kiện đời người chỉ được nhớ tới mức tháng, có khi tới mức năm. Một kết quả chỉnh giờ được trình bày tới từng phút vì thế đang hứa hẹn nhiều hơn dữ liệu cho phép.
Với người làm cẩn thận, kết quả trung thực thường là một khoảng, ví dụ "giữa 9 giờ 20 và 9 giờ 40, nghiêng về nửa sau", kèm danh sách những phần của bản đồ không đổi trong khoảng đó.
Câu hỏi thường gặp
Chỉnh giờ sinh có tìm ra giờ sinh thật không?
Không có bằng chứng cho thấy chỉnh giờ tìm lại được giờ sinh thật một cách đáng tin. Nó là phép suy luận dựa trên giả định của chiêm tinh, và kết quả phụ thuộc nhiều vào lựa chọn của người làm, nên hai người có thể đưa ra hai giờ khác nhau.
Nên ưu tiên nguồn nào để biết giờ sinh?
Giấy chứng sinh, sổ khám thai, hồ sơ nhà hộ sinh và ghi chép của cha mẹ ngay lúc đó là nguồn tốt nhất. Lời kể của người có mặt đứng thứ hai. Kỹ thuật chỉnh giờ chỉ nên là bước cuối khi không còn nguồn nào khác.
Kỹ thuật cung trôi Mặt Trời dùng trong chỉnh giờ như thế nào?
Mọi điểm trên bản đồ được dịch một lượng bằng quãng Mặt Trời đi sau ngày sinh, một ngày ứng với một năm tuổi, khoảng 1 độ mỗi năm. Người chỉnh giờ dịch giờ sinh để một điểm đã trôi như Thiên đỉnh chạm một hành tinh vào năm có sự kiện.
Vì sao hai người chỉnh giờ ra hai kết quả khác nhau?
Vì có quá nhiều lựa chọn: sự kiện nào được tính, ngày nào của sự kiện, kỹ thuật nào, độ lệch bao nhiêu. Mỗi lựa chọn đều hợp lý riêng lẻ, nhưng cộng lại làm kết quả phụ thuộc người làm. Gần như giờ nào cũng tìm được vài điểm khớp.
Đoán cung mọc từ ngoại hình có đáng tin không?
Không. Mô tả ngoại hình theo cung mọc trong sách phổ thông rất chung, một người có thể thấy mình giống nhiều mô tả. Cách này còn dễ thành gán nhãn người khác theo vẻ ngoài, nên không nên dùng để quyết định giờ sinh.
Đã chỉnh giờ sinh rồi thì ghi chép thế nào?
Giữ nguyên giờ gốc trong giấy tờ hoặc lời kể, ghi giờ đã chỉnh riêng kèm chữ "đã chỉnh" và phương pháp đã dùng. Như vậy về sau bạn hoặc người khác biết đâu là dữ liệu, đâu là suy luận, và có thể làm lại nếu tìm được giấy tờ.