Khi không biết giờ sinh, cách làm phổ biến trong chiêm tinh phương Tây là lập "bản đồ giữa trưa" (noon chart): đặt giờ sinh là 12 giờ trưa giờ địa phương để sai số tối đa của Mặt Trăng chỉ còn khoảng nửa ngày chuyển động. Bản đồ này vẫn cho đúng phần lớn vị trí hành tinh, nhưng cung mọc, Thiên đỉnh và mười hai nhà thì không có giá trị và nên bỏ trống chứ không đọc.
Nhiều người không biết điều này nên đọc luôn phần nhà của bản đồ giữa trưa như thật. Bài giải thích vì sao chọn 12 giờ, phần nào chắc, phần nào chỉ "có thể", phần nào bỏ hẳn, kèm hai ca ví dụ giả định được tính lại để bạn thấy một ngày Mặt Trăng đứng yên trong một cung và một ngày nó đổi cung.
Vì sao lại chọn 12 giờ trưa
Lý do thuần tuý là toán học. Nếu giờ sinh có thể là bất kỳ lúc nào trong ngày, thì đặt giờ ở giữa ngày làm cho sai lệch tối đa nhỏ nhất: người thật sinh lúc 0 giờ hay 23 giờ 59 thì cũng chỉ cách 12 giờ trưa khoảng 12 tiếng. Với Mặt Trăng đi khoảng 12 đến 15 độ mỗi ngày, sai lệch tối đa của nó là khoảng 6 đến 7,5 độ.
Nếu đặt 0 giờ, như một số phần mềm làm mặc định khi bỏ trống ô giờ, sai lệch tối đa của Mặt Trăng tăng gấp đôi, lên tới khoảng 15 độ, và người dùng thường không biết phần mềm đã lấy 0 giờ. Vì thế, khi không biết giờ, nên chủ động nhập 12 giờ trưa thay vì để trống.
Một số người làm nghề dùng giờ Mặt Trời mọc thay cho 12 giờ trưa, gọi là bản đồ bình minh: khi đó Mặt Trời nằm ngay trên cung mọc. Cách này có gốc trong một số truyền thống cũ và có ý nghĩa biểu tượng riêng, nhưng về sai số thì kém hơn giờ trưa. Bài này dùng giờ trưa vì đó là quy ước phổ biến hơn để giữ phần vị trí hành tinh gần đúng nhất.
Phần nào tin được, phần nào không
Bảng dưới phân loại các thành phần của bản đồ giữa trưa theo độ tin cậy, khi giờ sinh thật có thể là bất kỳ lúc nào trong ngày.
| Thành phần | Độ tin cậy | Lý do |
|---|---|---|
| Cung của Mặt Trời | Chắc, trừ ngày Mặt Trời đổi cung | Mặt Trời đi khoảng 1 độ mỗi ngày; chỉ khoảng một ngày mỗi tháng là có thể đổi cung |
| Độ của Mặt Trời | Sai tối đa khoảng nửa độ | Đủ cho hầu hết góc chiếu |
| Thuỷ, Kim, Hoả, Mộc, Thổ và các hành tinh xa | Chắc, trừ khi hành tinh sát ranh giới cung | Nhanh nhất là sao Thuỷ, khoảng 2 độ mỗi ngày; các hành tinh xa chỉ vài phần trăm độ mỗi ngày |
| Góc chiếu giữa các hành tinh (không tính Mặt Trăng) | Gần như chắc | Sai lệch rất nhỏ so với độ lệch cho phép |
| Cung của Mặt Trăng | Chỉ chắc khi cả ngày Mặt Trăng nằm trong một cung | Gần một nửa số ngày, Mặt Trăng đổi cung ở một thời điểm nào đó |
| Góc chiếu với Mặt Trăng | Chỉ "có thể" | Sai lệch tới 6–7 độ, gần bằng độ lệch cho phép |
| Cung mọc, Thiên đỉnh, mười hai nhà | Không dùng được | Đi hết cả vòng 360 độ trong một ngày |
| Hành tinh nằm ở nhà nào | Không dùng được | Phụ thuộc hoàn toàn vào cung mọc |
Con số "gần một nửa số ngày" đến từ phép chia đơn giản: Mặt Trăng đi trung bình hơn 13 độ mỗi ngày trong một cung 30 độ, nên xác suất nó vượt ranh giới cung trong một ngày lịch là khoảng 13 phần 30, tức gần 45 phần trăm.
Hai ca ví dụ giả định: ngày Mặt Trăng đứng trong một cung và ngày nó đổi cung
Ca thứ nhất: một người sinh ngày 15/3/1998 tại Huế, không rõ giờ. Tính lại cho ngày đó theo giờ Việt Nam, lúc 0 giờ Mặt Trăng ở Thiên Bình 10°21′, lúc 12 giờ trưa ở Thiên Bình 16°16′, lúc gần 24 giờ ở Thiên Bình 22°10′. Cả ngày Mặt Trăng ở trong cung Thiên Bình, nên cung Mặt Trăng của người này chắc chắn là Thiên Bình dù không biết giờ. Mặt Trời cả ngày ở khoảng Song Ngư 24 đến 25 độ. Chỉ phần nhà là bỏ trống.
Ca thứ hai: một người khác sinh ngày hôm sau, 16/3/1998, cũng tại Huế, không rõ giờ. Bản đồ giữa trưa cho Mặt Trăng ở Thiên Bình 28°06′. Nhưng tính lại cả ngày thì thấy Mặt Trăng bắt đầu ở Thiên Bình 22°10′ lúc nửa đêm và vào cung Bọ Cạp khoảng 15 giờ 52 chiều theo giờ Việt Nam, đến cuối ngày đã ở Bọ Cạp 4°02′. Nếu người này sinh sau khoảng 15 giờ 52, bản đồ giữa trưa ghi sai cung Mặt Trăng.
Bài học: bản đồ giữa trưa không tự báo cho bạn biết Mặt Trăng có đổi cung trong ngày hay không. Cách kiểm đơn giản là lập thêm hai bản đồ lúc 0 giờ và 23 giờ 59 cùng ngày; nếu Mặt Trăng ở hai cung khác nhau thì phải ghi "Mặt Trăng: Thiên Bình hoặc Bọ Cạp", không chọn một cách tuỳ ý.
Bản đồ Mặt Trời: một cách khác để có các nhà khi không biết giờ
Cách lập. Thay vì cung mọc thật, người lập đặt cung chứa Mặt Trời làm nhà 1 theo hệ nhà trọn cung (Whole Sign), cung kế tiếp làm nhà 2, và cứ thế. Một biến thể khác đặt đúng độ của Mặt Trời làm cung mọc rồi chia nhà đều 30 độ.
Nó là gì và không là gì. Đây là bản đồ biểu tượng, không phải bầu trời thật lúc sinh. Nó cho phép đọc các hành tinh theo vị trí tương đối với Mặt Trời. Mục hoàng đạo hằng ngày trên báo về cơ bản dùng logic này cho cả mười hai cung Mặt Trời.
Khi nào hợp lý. Khi bạn muốn học cách đọc mối quan hệ giữa các hành tinh và chấp nhận rằng phần nhà là quy ước. Không nên ghi "nhà 7 của mình có sao Kim" khi bản đồ là bản đồ Mặt Trời, vì người nghe sẽ hiểu đó là nhà thật.
Ghi chú rõ ràng. Thói quen tốt là luôn ghi trên bản đồ: "giờ sinh không rõ, bản đồ giữa trưa" hoặc "bản đồ Mặt Trời, nhà theo quy ước". Ghi chú này tránh cho chính bạn sau vài năm quên mất và đọc nhầm.
Nhớ mang máng giờ sinh thì thu hẹp thế nào
Rất nhiều người không có giờ chính xác nhưng có một mảnh thông tin. Mỗi mảnh thu hẹp được một phần khả năng.
- Hỏi các mốc thời gian quen thuộc: sinh trước hay sau bữa cơm, trời sáng hay tối, trước hay sau giờ tan ca của bố, lúc trời mưa đầu buổi chiều. Mỗi mốc đổi được thành một khoảng giờ.
- Ghi khoảng giờ đó dưới dạng giờ đầu và giờ cuối, ví dụ 13 giờ đến 17 giờ.
- Lập bản đồ ở giữa khoảng đó thay vì 12 giờ trưa; sai lệch tối đa giảm theo độ hẹp của khoảng.
- Lập thêm hai bản đồ ở hai đầu khoảng. Ghi lại những gì không đổi giữa ba bản đồ: đó là phần dùng được.
- Nếu khoảng hẹp hơn khoảng một tiếng rưỡi, cung mọc có thể chỉ còn một hoặc hai khả năng; ghi cả hai thay vì chọn một.
Cách làm này trung thực hơn nhiều so với "đoán đại một giờ" rồi đọc bản đồ như thật. Bạn không có một bản đồ, bạn có một khoảng bản đồ, và phần chung của khoảng đó là thứ vững nhất. Nếu muốn thử, bạn có thể lập lá số miễn phí trên AI Huyền Học ở hai đầu khoảng giờ rồi đặt cạnh nhau để so.
Đừng ép một giờ sinh chỉ để có bản đồ đầy đủ
Có một cám dỗ dễ hiểu: bản đồ thiếu nhà trông như chưa xong. Người ta dễ tìm cách "chọn" một giờ sinh sao cho bản đồ có cung mọc nghe hợp với mình, rồi dùng nó như giờ thật. Làm vậy là đặt kết luận trước rồi điều chỉnh dữ kiện cho khớp, ngược với cách một bản đồ được lập.
Một bản đồ giữa trưa ghi chú rõ ràng có giá trị hơn một bản đồ đầy đủ nhưng dựa trên giờ tự chọn. Phần hành tinh, nguyên tố, góc chiếu giữa các hành tinh vẫn đủ để bạn học hệ ký hiệu chiêm tinh. Còn phần nhà, nếu sau này tìm được giấy tờ có giờ sinh, bạn bổ sung lúc đó.
Và dù bản đồ có đầy đủ hay không, nó vẫn chỉ là một hệ biểu tượng văn hoá để tham khảo. Không có phần nào của bản đồ, đủ hay thiếu, nên dùng để chọn người yêu, chọn nghề hay quyết định chuyện sức khoẻ, tiền bạc.
Mẫu ghi chú cho một bản đồ không có giờ sinh
Với ca giả định thứ nhất (sinh ngày 15/3/1998 tại Huế, không rõ giờ), tính lại vị trí lúc đầu và cuối ngày rồi ghi theo ba mức. Cách ghi này dùng được cho mọi bản đồ thiếu giờ.
- Chắc: Mặt Trời Song Ngư khoảng 24 đến 25 độ; Mặt Trăng Thiên Bình (từ khoảng 10 độ đến 22 độ trong ngày); sao Thuỷ Bạch Dương khoảng 11 đến 12 độ; sao Hoả Bạch Dương khoảng 8 độ; sao Thổ Bạch Dương khoảng 19 độ; sao Kim Bảo Bình khoảng 8 đến 9 độ; sao Mộc Song Ngư khoảng 9 độ.
- Chắc về góc chiếu giữa các hành tinh: sao Thuỷ hợp sao Hoả; sao Kim lục hợp sao Hoả và sao Thuỷ. Các góc này gần như không đổi suốt ngày.
- Có thể: Mặt Trăng xung sao Thổ (đạt ngưỡng 8 độ trong phần lớn ngày, trừ khoảng hai giờ đầu); Mặt Trăng xung sao Hoả (chỉ đạt trong khoảng nửa đầu ngày); Mặt Trăng tam hợp sao Kim.
- Bỏ trống: cung mọc, Thiên đỉnh, mười hai nhà, hành tinh ở nhà nào, mọi góc chiếu với cung mọc và Thiên đỉnh.
Một trang ghi chú ba mức như thế trông kém "đầy đủ" hơn một bản đồ in sẵn, nhưng nó cho bạn biết chính xác mình đang đứng trên phần nào chắc. Nếu sau này tìm được giờ sinh, bạn chỉ cần bổ sung phần "bỏ trống" và chuyển các mục "có thể" sang "chắc" hoặc gạch đi.
Lưu ý thêm: vị trí các hành tinh ở đây được tính bằng công thức rút gọn, có thể lệch tới khoảng một độ so với lịch thiên văn chuẩn; với ghi chú thật của bạn, hãy lấy số từ phần mềm hoặc lịch thiên văn.
Câu hỏi thường gặp
Bản đồ giữa trưa có cho biết cung mọc không?
Không. Phần mềm vẫn in ra một cung mọc ứng với 12 giờ trưa, nhưng cung mọc đi hết cả vòng 12 cung trong một ngày, nên con số đó không có giá trị khi giờ sinh thật có thể là bất kỳ lúc nào. Nên bỏ trống hoặc gạch đi.
Vì sao không đặt 0 giờ khi không biết giờ sinh?
Đặt 0 giờ làm sai lệch tối đa của Mặt Trăng lên tới cả ngày chuyển động, khoảng 12 đến 15 độ. Đặt 12 giờ trưa chỉ còn khoảng một nửa. Một số phần mềm tự lấy 0 giờ khi bỏ trống ô giờ, nên hãy chủ động nhập 12 giờ.
Làm sao biết cung Mặt Trăng của mình có chắc không khi thiếu giờ sinh?
Lập hai bản đồ lúc 0 giờ và lúc 23 giờ 59 cùng ngày sinh, cùng nơi sinh. Nếu Mặt Trăng ở cùng một cung trong cả hai, cung Mặt Trăng là chắc. Nếu khác cung, hãy ghi cả hai khả năng.
Bản đồ Mặt Trời có giống bản đồ giữa trưa không?
Không giống. Bản đồ giữa trưa giữ vị trí hành tinh gần đúng và bỏ trống phần nhà. Bản đồ Mặt Trời gán nhà theo quy ước, lấy cung của Mặt Trời làm nhà 1. Đó là bản đồ biểu tượng, không phải bầu trời thật lúc sinh.
Không biết giờ sinh thì các góc chiếu có đọc được không?
Góc chiếu giữa các hành tinh như Thuỷ, Kim, Hoả, Mộc, Thổ gần như không đổi trong một ngày nên đọc được. Góc chiếu có Mặt Trăng chỉ là "có thể", và góc chiếu với cung mọc hay Thiên đỉnh thì không dùng được.
Có nên chọn một giờ sinh để bản đồ đầy đủ không?
Không nên. Chọn giờ theo cung mọc mình thích là đặt kết luận trước rồi sửa dữ kiện. Một bản đồ giữa trưa ghi chú rõ có giá trị hơn. Nếu sau này tìm được giờ sinh từ giấy tờ, bạn bổ sung phần nhà lúc đó.